Rewolucja w VAT od 2027 roku: Usługi niematerialne, załącznik nr 16 i solidarna odpowiedzialność. Jak przygotować firmę?
Od 1 stycznia 2027 r. wchodzi w życie podpisana nowelizacja ustawy o VAT, która diametralnie zmienia podejście organów podatkowych do usług niematerialnych. Dotychczas instytucja solidarnej odpowiedzialności kojarzyła się głównie z rynkiem towarów wrażliwych (paliwa, stal, elektronika czy złom z załącznika nr 15). Nowe przepisy wprowadzają zupełnie nowy załącznik nr 16 do ustawy o VAT, obejmujący szeroki katalog usług niematerialnych – od programistycznych, przez doradcze, aż po marketing i księgowość.
W praktyce oznacza to, że nabywca usługi może odpowiadać za zaległości podatkowe swojego kontrahenta, jeśli ten nie odprowadzi należnego podatku VAT do urzędu skarbowego.
Czym jest załącznik nr 16 do ustawy o VAT?
Nowy załącznik nr 16 zawiera zamkniętą listę 12 grup usług (identyfikowanych według kodów PKWiU), które zdaniem Ministerstwa Finansów i KAS niosą za sobą wysokie ryzyko nadużyć oraz wystawiania tzw. pustych faktur.
W wykazie znalazły się m.in.:
PKWiU 62.01 – usługi związane z oprogramowaniem,
PKWiU 62.02.2 – usługi związane z doradztwem w zakresie oprogramowania komputerowego,
PKWiU 63.11.12 – zarządzanie stronami internetowymi (hosting),
PKWiU 69.20.2 – usługi rachunkowo-księgowe (warto odnotować: bez doradztwa podatkowego i audytu),
PKWiU 70.22 – doradztwo związane z prowadzeniem działalności gospodarczej i zarządzanie,
PKWiU 71.11.24 – usługi doradcze w zakresie projektów architektoniczno-budowlanych,
PKWiU 72 – badania naukowe i prace rozwojowe (B+R),
PKWiU 73.1 – usługi reklamowe,
PKWiU 73.2 – badanie rynku i opinii publicznej,
PKWiU 74.90 – pozostałe usługi profesjonalne, naukowe i techniczne, gdzie indziej niesklasyfikowane,
PKWiU 78 – usługi związane z zatrudnieniem (agencje pracy tymczasowej, outsourcing personelu),
PKWiU 82 – administracyjna obsługa biura i usługi wspomagające prowadzenie działalności gospodarczej.
Zasady solidarnej odpowiedzialności: Progi kwotowe
Samo kupienie usługi z załącznika nr 16 nie wywołuje automatycznie solidarnej odpowiedzialności. Przepisy (art. 105a ustawy o VAT) uruchamiają ją wtedy, gdy nabywca wiedział lub miał uzasadnione podstawy przypuszczać, że podatek nie zostanie zapłacony przez wystawcę faktury (np. ze względu na warunki transakcji odbiegające od realiów rynkowych).
Kluczowe znaczenie mają jednak ustawowe progi kwotowe, determinujące wyłączenia z odpowiedzialności:
Sytuacja | Wartość transakcji | Skutek w VAT |
Pojedyncza faktura | Poniżej 15 000 zł brutto | Odpowiedzialność solidarna jest co do zasady wyłączona. |
Pojedyncza faktura | Równa lub wyższa niż 15 000 zł brutto | Wyłączenie nie działa – transakcja objęta jest ryzykiem odpowiedzialności solidarnej. |
Sumaryczny obrót miesięczny | Powyżej 50 000 zł netto od jednego podmiotu | Wyłączenie dla faktur poniżej 15 000 zł brutto przestaje działać. Nabywca odpowiada za cały wolumen usług z danego miesiąca, jeśli spełnione są przesłanki z art. 105a. |
Przykład pułapki limitu: Przedsiębiorca otrzymuje w ciągu miesiąca sześć faktur za usługi programistyczne (PKWiU 62.01) od jednego podwykonawcy – każda na kwotę 10 000 zł netto. Łączna wartość netto wynosi 60 000 zł. Żadna z tych faktur nie jest wyższa niż 15tys brutto ale suma netto przekracza próg 50tys zł. Przekroczenie miesięcznego limitu 50 000 zł netto znosi automatyczną ochronę.
Jak chronić firmę? Split Payment jako główna tarcza
Ustawodawca przewidział skuteczną formę zabezpieczenia: zastosowanie mechanizmu podzielonej płatności (Split Payment / MPP) całkowicie wyłącza solidarną odpowiedzialność nabywcy.
Choć w przypadku załącznika nr 16 sam Split Payment nie jest bezwzględnym, ustawowym obowiązkiem (tak jak przy załączniku nr 15 powyżej 15 000 zł brutto, gdzie brak MPP rodził sankcje), to w praktyce biznesowej stanie się standardem bezpieczeństwa. Każdy zakup usługi niematerialnej z załącznika nr 16 opłacony przez MPP odcina ryzyko ściągania podatku od nabywcy.
Podsumowanie: Dotyczy to nabywania usług z załącznika! Ryzykuje tu nabywca, który takie usługi kupuje. Aby te ryzyko wyeliminować – należy opłacać takie faktury mechanizmem Split Payment. Oczywiście te faktury nie muszą mieć adnotacji „split payment”. Dla bezpieczeństwa robimy przelew w tym mechanizmie.